روشنگری درباره جایگاه علمی دانشگاه‌های کشور در نظام های رتبه‌بندی

روابط عمومی دانشگاه تبریز ضمن قدردانی از توجه رسانه های گروهی و دغدغه افکار عمومی شهروندان در خصوص اعلام نتایج رتبه دانشگاه‌های کشور از جمله دانشگاه تبریز در نظام رتبه‌بندی جهانی، ضمن گفتگو با خبرنگاران، توضیحاتی در این باره ارائه کرد.

به گزارش تبریز قدیم به نقل از روابط عمومی دانشگاه تبریز، طی روزهای اخیر و بعد از انتشار آخرین رتبه‌بندی دانشگاه‌های کشور در نظام رتبه‌بندی QS، برخی از رسانه‌ها و شهروندان، به ویژه فعالان دانشگاهی با ابراز نگرانی درخصوص تنزل رتبه‌ دانشگاه‌های کشور، نسبت به ضرورت توقف این روند و بررسی نقاط ضعف و آسیب شناسی موضوع تاکید کردند.

بنا بر همین گزارش، در راستای تنویر افکار عمومی، دکتر محمّد طاهری خسروشاهی؛ مدیر روابط عمومی دانشگاه تبریز طی یادداشتی، در خصوص دلایل و عوامل دخیل در سقوط رتبه بعضی از دانشگاه های کشور از جمله دانشگاه تبریز در نظام رتبه‌بندی کیواس، توضیحاتی ارائه داد.

مدیر روابط عمومی دانشگاه تبریز، با بیان اینکه انتشار نتایج جدید نظام‌های معتبر رتبه‌بندی دانشگاهی، از کیو‌اس (QS) گرفته تا تایمز (THE) و شانگهای نشان می دهد پس از یک دوره نسبتاً طولانی رشد و بهبود جایگاه دانشگاه‌های کشور در رتبه‌بندی‌های بین‌المللی، اکنون نشانه‌های توقف این روند آشکار شده و دانشگاه های ایران و از جمله دانشگاه تبریز، وارد مرحله جدیدی از رقابت علمی شده است.

وی ادامه داد: افت رتبه دانشگاه‌های ایرانی در کیو‌اس ۲۰۲۷، کاهش تعداد دانشگاه‌های کشور در رتبه‌بندی تایمز و تنزل جایگاه برخی دانشگاه‌ها در نظام شانگهای، همگی حکایت از آن دارند که رقابت علمی منطقه‌ای و جهانی وارد مرحله دشوارتری شده و چشم انداز نوینی در برابر مراکز علمی ایران گشوده شده است.

دکتر طاهری خسروشاهی خاطرنشان کرد: بر اساس گزارش منتشرشده درباره رتبه‌بندی جهانی کیو‌اس ۲۰۲۷، تمامی دانشگاه‌های ایرانی حاضر در این رتبه‌بندی با کاهش جایگاه مواجه شده‌اند. دانشگاه تهران با ۴۵ رتبه افت به جایگاه ۳۶۷ رسیده و دانشگاه‌های صنعتی شریف و امیرکبیر نیز به ترتیب ۱۵ و ۲۷ رتبه تنزل داشته‌اند.

وی در عین حال وضعیت دانشگاه تبریز را نیز قابل تأمل دانست و افزود: دانشگاه تبریز در رتبه‌بندی جهانی کیو‌اس از جایگاه ۵۷۸ به ۶۸۶ رسیده است. در رتبه‌بندی آسیایی کیو‌اس ۲۰۲۷ نیز دانشگاه تبریز با ۴۴ رتبه افت، از جایگاه ۲۱۲ به ۲۵۶ تنزل یافته است. این در حالی است که برخی کشورهای منطقه، با سرمایه‌گذاری گسترده در حوزه آموزش عالی، موفق شده‌اند جایگاه دانشگاه‌های خود را بهبود بخشند.

مدیر روابط عمومی دانشگاه تبریز با بیان اینکه رتبه‌بندی‌های دانشگاهی، لزوماً عملکرد زمان انتشار نتایج را منعکس نمی‌کند و عمدتاً حاصل عملکرد انباشته دانشگاه‌ها در طول سالیان گذشته است، تأکید کرد: بخش مهمی از شاخص‌های پژوهشی رتبه‌بندی کیو‌اس ۲۰۲۷ بر اساس مقالات منتشرشده در فاصله سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ و استنادهای دریافت‌شده تا سال ۲۰۲۵ محاسبه شده است. همچنین بسیاری از شاخص‌های دیگر، از جمله شهرت علمی، همکاری‌های بین‌المللی و نسبت اعضای هیئت علمی به دانشجو و درآمدهای پژوهشی بر اساس داده‌های مربوط به سال تحصیلی ۲۰۲۴ میلادی (۱۴۰۳ هجری شمسی) بوده است.

سخنگوی دانشگاه تبریز در بخش دیگری از این گفت‌وگو یادآور شد: برای تبیین کاهش رتبه دانشگاه‌ها در بازه زمانی مذکور، باید شرایط حاکم بر دانشگاه‌های ایران از سال ۲۰۱۹ به بعد را در نظر بگیریم. تشدید تحریم‌های ظالمانه اقتصادی و علمی از یک‌سو، تورم فزاینده، محدودیت منابع مالی دانشگاه‌ها و دشواری تأمین تجهیزات و مواد مصرفی آزمایشگاهی، به‌تدریج زیرساخت‌های فعالیت پژوهشی را در مراکز علمی ایران تحت فشار قرار داده است.

این مقام مسئول در دانشگاه تبریز تصریح کرد: وضعیت فعلی به ویژه تاثیرات تحریم های ظالمانه، علاوه بر کاهش انتشارات بین‌المللی، به کاهش فرصت‌های همکاری بین‌المللی و محدود شدن امکان حضور فعال در شبکه‌های علمی جهان انجامیده و طبیعی است که چنین تحولاتی با چند سال تأخیر در شاخص‌هایی مانند تعداد انتشارات علمی، میزان استنادها، شبکه همکاری‌های بین‌المللی و شهرت دانشگاهی و در نتیجه تنزل رتبه های علمی دانشگاه ها می انجامد.

وی خاطرنشان کرد: دانشگاه تبریز نیز از این شرایط عمومی مستثنا نبوده است و افت جایگاه این دانشگاه در رتبه‌بندی‌های اخیر را باید در چارچوب مجموعه‌ای از عوامل ساختاری و فراملی تحلیل کرد.

دکتر طاهری خسروشاهی گفت: دانشگاه تبریز به عنوان یکی از دانشگاه‌های جامع و ریشه‌دار کشور که ظرفیت علمی و پژوهشی قابل توجهی دارد، حفظ و ارتقای جایگاه بین‌المللی آن مستلزم برخورداری از منابع مالی پایدار، تجهیزات پژوهشی به‌روز، اعضای هیأت علمی باانگیزه و ارتباطات علمی گسترده با دانشگاه‌های معتبر جهان است. این ظرفیت‌ها متاسفانه در سال‌های اخیر تحت تأثیر شرایط اقتصادی و بین‌المللی مراکز علمی قرار گرفته‌اند.

وی افزود: در این میان، اجرای برنامه «جهش علمی» بنیاد ملّی علم ایران در تعدادی از دانشگاه‌های برتر کشور، از جمله دانشگاه تبریز، اقدامی قابل توجه برای جلوگیری از تداوم روند نزولی است و تشویق اعضای هیأت علمی به انتشار مقالات باکیفیت در مجلات Q1 و Q2، توسعه همکاری‌های بین‌المللی، افزایش کیفیت و اثرگذاری پژوهش‌ها و تقویت جایگاه علمی دانشگاه‌ها می‌تواند بخشی از ظرفیت‌های ازدست‌رفته را احیا کند.

مدیر روابط عمومی دانشگاه تبریز همچنین خاطرنشان کرد: با این حال، نباید فراموش کرد که بهبود رتبه دانشگاه‌ها صرفاً با تعیین اهداف کمّی و تشویق به انتشار مقاله حاصل نمی‌شود. کیفیت پژوهش، ثبات منابع مالی، تأمین زیرساخت‌ها و ایجاد محیطی امیدبخش و باانگیزه برای فعالیت علمی و توجّه به معیشت دانشگاهیان به ویژه اعضای هیئت علمی پیش‌نیازهای اساسی این مسیر هستند.

وی در پایان وقوع جنگهای تحمیلی و ددمنشانه اخیر را در به وجود آمدن شرایط فعلی دانشگاه‌ها بی‌تاثیر ندانست و تاکید کرد: نباید از تأثیر تحولات جامعه در یکی – دو سال اخیر غافل شد. تحولات اجتماعی شتابان و مخصوصا جنگ‌های ظالمانه اخیر و حملات ناجوانمردانه دشمن به مراکز علمی، اختلالات طولانی‌مدت اینترنت، غیرحضوری شدن دانشگاه‌ها و تعطیلی یا کاهش فعالیت آزمایشگاه‌ها و مراکز پژوهشی، چالش‌های تازه‌ای را پیش روی آموزش عالی قرار داده‌اند و بخش قابل توجهی از این پیامدها هنوز در رتبه‌بندی‌هایی که اکنون منتشر شده‌اند، منعکس نشده است.