نشست شکرستان فارسی در هنرستان ترکی در تهران 

●رتبه تکلم ترکی در جهان ۱۳

●رتبه تکلم فارسی/جهان ۲۵

نشست «مواجهه زبان‌های فارسی و ترکی در ترجمه ادبی» با موضوع فرعی «شکرستان فارسی در هنرستان ترکی» با حضور رضوان ابوترابی و محمد قمر حبشی یک‌شنبه، بیست‌ونهم تیر درسرای قلم تهران ۱۴۰۴ برگزار شد.

رضوان ابوترابی در ابتدای این نشست با اشاره به اهمیت ارزش‌ها و فرهنگ‌ها گفت: شعر و ادبیات بزرگ‌ترین مخرج مشترک میان فرهنگ‌هاست؛

این شاعر با بیان اینکه از ادبیات ترکی، چیزهایی زیبا آموخته‌، به تنوع زبان ایرانی اشاره و تأکید کرد: زبان، موجودی زنده و یکی از بزرگ‌ترین اختراعات بشری است؛ برخی ممکن است اختراع چرخ یا انقلاب صنعتی را مهم‌تر بدانند، اما بدون زبان، هیچ‌یک از آنهاا قابل انتقال نبودند.

ابوترابی در پایان سخنان خود گفت: هم ادبیات فارسی و هم ادبیات ترکی را بسیار خوانده‌ام و این دو زبان اشتراکات زیادی دارند؛ همین حس سرزندگی و شعور، نکته‌ای جالب است؛ اما در مقایسه با اروپا، دیدگاه‌های ما بسیار متفاوت‌اند و هیچ وجه اشتراک نزدیکی با هم نداریم. زبان ترکی نیز همچون فارسی، در بیان عشق و اغراق‌های عاشقانه غنی است.

ترکی؛ زبانی بدون جنسیت با ساختاری پیچیده

در ادامه نشست، محمد قمری حبشی با اشاره به اهمیت زبان ترکی گفت: برای شناخت بهتر، کتابی نسبتاً ارزشمند به نام «ترک‌ها در تاریخ جهان» را معرفی می‌کنم. نویسنده آن، کارتر وان فین‌دلی، نیمه نخست کتاب را به زبان ترکی و نیمه دوم را به تاریخ ترکیه اختصاص داده و نشر ثالث آن را منتشر کرده است.

او در توضیح ریشه زبان ترکی مطرح کرد: ریشه آن به منطقه‌ای در شمال چین (شرق مغولستان فعلی) بازمی‌گردد؛ اقوام استپ‌نشینی که از شرق مهاجرت کرده، به شرق و غرب گسترش یافتند و دو امپراتوری شرقی و غربی تشکیل دادند. کتاب «خزران» اثر آرتور کستلر، به قومی یهودی اشاره دارد که با گفتن «اشهد أن کلیم‌الله» یهودی می‌شدند و این دیدگاه با روایت امروزی صهیونیسم که یهودیت را صرفاً موروثی می‌داند، تفاوت دارد.

قمری با اشاره به موضوع ترک‌های یهودی ادامه داد: ترک‌ها از جمله اقوامی بودند که بیشتر از دیگران، اسلام را پذیرفتند. آنها همچون مغول‌ها، دینی مشخص نداشتند و پس از ورود به جهان اسلام، مسلمان شدند. مولانا از ترکان خوارزم‌شاهی، چهره‌ای با ویژگی‌های مغولی داشت؛ با چشمانی بادامی و پوست سوخته که به او نسبت مغول می‌دادند. این موضوع برایش خوشایند نبود و در اشعارش گاه آن را انکار کرده است.

وی افزود: با تحولات تاریخی، این اقوام وارد ایران شدند، حکومت تشکیل دادند و دین اختیار کردند. به عنوان نمونه سلطان محمود غزنوی، از نخستین حاکمان ترک، مسلمان شد و در سرزمین هند پرچم اسلام را برافراشت؛ با ورود به ایران، تحت تأثیر زبان فارسی قرار گرفت و در پی گسترش زبان ترکی نبود.

محمد قمری حبشی در پایان به شاعران چندزبانه مانند مولوی، نسیمی، فضولی، و حسین منزوی اشاره کرد و گفت: ترکی، زبانی پسوندی، بدون جنسیت و با ساختاری پیچیده است که گاه ترجمه آن دشوار می‌شود. متأسفانه آثار اندکی از زبان ترکی در ایران ترجمه شده‌اند. شاعران ترک‌زبان، چون مولوی، اغلب به فارسی می‌نوشتند.■یونسکو نگاه به تعدد زبانها، گویش ها و لهجه ها را مثل آموزه های قرآن عظیم که از قدرت و نشانه های خداوندی می‌داند تایید و بر حفظ آنها تأکید دارد.

■یونسکو ۱۳۰ میلیون به زبان ترکی در جهان تکلم می کنند که رتبه۱۳ و زبان فارسی از حیث تکلم رتبه ۲۵رادارد.

۱/تحقیقات اخیر زبان شناسان در ایران نشان می‌دهد از هفت هزار زبان زنده در دنیا که وجود دارد شصت و نه زبان آن در ایران است و نزدیک به بیست زبان از آنهادر معرض نابودی کامل قرار دارند و دلیل این هم والدین و جامعه ای ست که بی توجه به زبان مادری خود است.زبان مادری در واقع انتقال دهنده اولیه احساسات و اندوخته های والدین که معمولا از داشته های تمدنی و فرهنگی آبا و اجداد خود به ارث رسیده به فرزندان است.در ایران بر اساس مستند منتشر شده در گذشته ۵۳ درصد دانش آموزان به زبان‌های محلی و اقوام و۴۷ درصد به زبان فارسی تکلم می کنند .و زبان‌های فارسی ،ترکی و عربی دارای دستور زبان کامل و شاهکارهای ادبی فراوانی در ایران دارند.زبان رسمی کشور ما فارسی و مورد احترام همه اقوام و ملل و زبان میانجی است.و طبق اصل ۱۵ اساسی کتابت و تکلم و آموزش به همه زبان ها در ایران آزاد است.

۲/ ما دیگر زبان اوستایی نداریم چون دیگر کودکی نیست که به آن تکلم کند و وقتی این اتفاق می افتد و والدینی نیست که به کودک خود زبان مادریش را آموزش بدهد، آن زبان دیگر مرده است و زبان که بمیرد فرهنگ را با خود می برد چرا که بسیاری از واژه ها فرهنگ ساز و مشخصه فرهنگی در وجود خود دارند. واژه هایی که مختص آن زبان بوده و معادل آنها را در هیچ زبان دیگری نمی توان یافت.(پالیزیان،زبان شناس)

در دیوان حیدربابا بعضی از مصرع ها و ابیات زبان ترکی آمده که مترجمان به زبان فارسی با ۶ مفهوم جداگانه و نزدیک بهم آنرا ترجمه کرده اند.

۳/زبان عربی کامل ترین زبان جهان

تحقیقات متخصصان زبان فرانسوی نشان می دهد که از نظر استفهام، مفاهیم نگارشی و نکات دستوری و فصاحت رتبه یک زبان های دنیا را عربی به خود اختصاص داده است. این زبان در کشورهای آسیایی و خاورمیانه به عنوان زبان رسمی مسلمانان شناخته می ‌شود و تعداد متکلمان این زبان به نسبت جمعیت بالای عرب ها خیلی بالا است. و خداوند متعال نیز در تعدادی از آیات مبارک به فصیح بودن زبان عربی و نازل شدن کتاب الهی به زبان عربی برای جهانیان اشاره دارد.

زبان عربی علاوه بر ویژگی های بالا قابلیت اعراب گذاری نیز دارد. این که زبان عربی را کامل ترین زبان دنیا می دانند. فقط به دلیل نزول قرآن به این زبان نیست، بلکه تمام ویژگی های گفته شده دست به دست هم داده و این زبان به عنوان کامل ترین زبان شناخته شده است. البته لازم به ذکر است که بدانید این ویژگی ها به درجه سختی این زبان نیز می افزاید تا جایی که زبان عربی نیز یکی از زبان های سخت دنیا نیز محسوب میشود.

۴/خداوند متعال تعدد زبانها و شکل و شمایل متنوع و مختلف شکل و مختلف لهجه و زبان بودن انسان ها را از نشانه های قدرت لایزال خود می داند و در سوره روم می‌فرماید.

《وَمِنْ آیَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ أَلْسِنَتِکُمْ وَأَلْوَانِکُمْ إِنَّ فِی ذَلِکَ لَآیَاتٍ لِلْعَالِمِینَ ﴿۲۲﴾انصاریان: و از نشانه های [قدرت و ربوبیت] او آفرینش آسمان ها وزمین و اختلاف و گوناگونی زبان ها و رنگ های شماست؛ بی تردید در این [واقعیات] نشانه هایی است برای دانایان،》

۵/در رتبه بندی ۷ هزار زبان زنده جهان در جمعیت و تعداد تکلم چینی است ولی زبان سیاسی ،تجاری جهان که در همه کشورها در محافل رسمی و دیپلماتیک و بین ملل اهمیت دارد و زبان دوم در اکثر کشورها محسوب می شود

و یا در نهادهای بین‌المللی و علمی و دانشگاهها رایج است زبان انگلیسی است که علت اصلی آن تسلط امپراطوری بریتانیا بر بخش وسیعی از جهان که غروب آفتاب در گستره مستعمره ای اش معنانداشت جهانی شده است.

●۶/یونسکو سازمان علمی،فرهنگی و تربیتی ملل متحد که مقر آن در پاریس است تعداد زبانها را بیش از ۷۰۰۰ زبان برآورده می کند.جالب اینکه یونسکو هم زبان عربی را کاملترین زبان دنیا قلمداد می کند.و جالب تر اینکه یونسکو هم نگاه به حفظ و احترام به زبانها و گویش ها و لهجه های جهان را مثل کلام مجید تایید می کند. و بر حفظ و آموزش آنها تأکید می‌کند.

۷/یونسکو کامل بودن و تکلم جمعیت کثیر زبانی را در رتبه بندی زبان ها لحاظ کرده که اولین های زبان از نظر تکلم چینی،اسپانیایی و انگلیسی است.

زبان ترکی را در رتبه ۱۳ جهانی حساب می کند و زبان فارسی را با کمتر از ۵۳ میلیون متکلم در جهان در رتبه ۲۵ جهانی قرار داده است.

زبانی ترکی و خانواده های نزدیک به آن همچون استانبولی،اویغور،آذربایجانی و ازبکی را مجموعا ۱۳۰ میلیون برآورد می‌کند.که زبان چند کشور ترکی و یا شاخه های نزدیک به آن است.

۸/احترام به زبانها ،گویش ها، لهجه ها و خرده فرهنگها و هنجارهای اقوام و همچنین آداب و رسوم و سنن و داشته های فرهنگی و قومی و افتخارات ملل و کشورها باید جدی گرفته شود.از دیدگاه ادیان الهی و غیر الهی همه انسانها با هم برابرند و انسان بودن و سودمند بودن و دستگیری از انسانها و کاستن از آلام مردم یک اصل مهم و دوری از خشونت و توهین به باورها و اعتقادات به هرنوع ممکن محکوم و مذموم است.

●۹/زبان مادری، زبان زندگی است. ایسنا می نویسد:

مارتین هایدگر یکی از معروفترین فیلسوفان قرن بیستم معتقد است “اگر زبان ملتی از بین برود آن ملت هم از صحنه هستی خارج شده است”، همین یک جمله ارزش و اهمیت زبان بویژه زبان مادری را برای همگان روشن می‌کند.

این زبان است که فرهنگ، تمدن، شاکله و در نهایت یک ملت را به دنیا نشان می‌دهد و راه تعامل را باز می‌کند و ایران‌زمین بواسطه زبان غنی پارسی و زبان‌های محلی خاص یکی از قدرتمندترین و متمدن‌ترین کشورهای جهان قلمداد می‌شود و این اهمیت بارها و بارها در اجتماعات مختلف ادیبان و زبان شناسان اذعان شده است.

در ارزش و اهمیت زبان مادری همین بس که از نظر یونسکو کسی که نتواند به زبان مادری خود صحبت کند، بخواند و بنویسد بی‌سواد محسوب می‌شود، همین اهمیت است که باعث شده یک روز در جهان تحت عنوان زبان مادری اختصاص یابد.

■محمد فرج پور باسمنجی