وقتی نظم را به سخره می‌گیریم؛ سامانه‌ای که خبرنگارنماها را از صف دعوت‌ها کوتاه کرد

روز خبرنگار امسال در استانداری آذربایجان شرقی، برخلاف برخی مراسم‌های مشابه، با نظم و انضباطی قابل توجه برگزار شد؛ نظمی که بخش مهمی از آن را باید مرهون شیوه متفاوت و حرفه‌ای دعوت از اصحاب رسانه دانست.

روابط عمومی استانداری با طراحی یک سامانه، این امکان را فراهم کرد که مدیران مسئول رسانه‌های دارای مجوز، مشخصات خبرنگاران و سردبیران خود را از قبل در سامانه ثبت کنند و در مرحله دعوت نیز، خبرنگار موردنظر رسانه برای حضور در مراسم معرفی شود.

این اقدام، اگرچه در ظاهر یک تغییر ساده در فرآیند دعوت است، اما در عمل می‌تواند گامی مهم در جهت ساماندهی ارتباط نهادهای دولتی با رسانه‌های رسمی و دارای هویت مشخص باشد.

سال‌هاست یکی از مطالبات جدی بخش حرفه‌ای جامعه رسانه‌ای این است که میان خبرنگار حرفه‌ای، رسانه شناسنامه‌دار و افرادی که صرفاً در بزنگاه نشست‌ها و مراسم‌ها ظاهر می‌شوند، تفکیک منطقی و حرفه‌ای وجود داشته باشد.

مسئله، حذف کسی نیست؛ مسئله احترام به قانون، هویت رسانه‌ای، حقوق رسانه‌های دارای مجوز و رعایت عدالت در دعوت‌ها است.

رسانه‌ای که دارای مجوز است، مدیرمسئول دارد، خبرنگار معرفی‌شده دارد و مسئولیت محتوای منتشرشده خود را می‌پذیرد، باید در فرآیند ارتباط با دستگاه‌های اجرایی جایگاه مشخصی داشته باشد. از سوی دیگر، دستگاه اجرایی نیز حق دارد بداند مخاطب رسانه‌ای او چه کسی است و با چه رسانه‌ای همکاری می‌کند.

سامانه‌ای که امسال برای مراسم روز خبرنگار مورد استفاده قرار گرفت، دقیقاً می‌توانست همین نظم و شفافیت را ایجاد کند؛ آن هم بدون آنکه شأن هیچ خبرنگار حرفه‌ای زیر سؤال برود.

نکته مهم و قابل توجه این است که این ساماندهی، به معنای حذف رسانه‌های منتقد یا مخالف نبود؛ بلکه در همین مراسم، رسانه‌هایی با دیدگاه‌های مختلف، از جمله رسانه‌های منتقد و مخالف عملکرد دولت و مدیریت استان نیز مورد دعوت قرار گرفتند و در برنامه حضور داشتند. این موضوع نشان می‌دهد که می‌توان همزمان با ایجاد نظم و ساماندهی، به تنوع دیدگاه‌ها، آزادی بیان و حضور رسانه‌های مختلف نیز احترام گذاشت.

اما نکته قابل تأمل اینجاست که چرا باید چنین اقدام حرفه‌ای و مورد مطالبه سال‌های گذشته، به جای آنکه مورد استقبال قرار گیرد، دستمایه برخی حواشی و کنایه‌ها شود؟

اگر هدف، شفافیت، نظم، رعایت حقوق رسانه‌های رسمی و جلوگیری از حضور افرادی است که بدون هویت مشخص رسانه‌ای صرفاً در بزنگاه نشست‌ها و مراسم‌ها ظاهر می‌شوند، چه ایرادی بر آن وارد است؟

البته نقد عملکرد روابط عمومی استانداری، حق مسلم رسانه‌هاست و هیچ مدیری نباید از نقد مصون باشد. اتفاقاً روابط عمومی یک دستگاه اجرایی باید بیش از هر مجموعه دیگری ظرفیت شنیدن نقد را داشته باشد.

اما نقد با تخریب متفاوت است.

اگر قرار باشد هر اقدام اصلاحی و حرفه‌ای صرفاً به دلیل آنکه با رویه‌های گذشته متفاوت است، مورد تمسخر قرار گیرد، نتیجه چیزی جز بازگشت به همان بی‌نظمی‌های سابق نخواهد بود.

از سوی دیگر، انتظار جامعه رسانه‌ای از مدیر روابط عمومی استانداری این است که در دعوت از رسانه‌ها، هیچ‌گونه نگاه سلیقه‌ای، جناحی یا شخصی حاکم نباشد. رسانه منتقد، رسانه موافق و رسانه بی‌طرف، تا زمانی که در چارچوب قانون و اخلاق حرفه‌ای فعالیت می‌کنند، باید از حقوق برابر برخوردار باشند.

نقد کردن یک مدیر یا دستگاه دولتی نباید موجب حذف رسانه منتقد از برنامه‌های رسمی شود؛ همان‌گونه که همراهی با یک مدیر نیز نباید امتیاز ویژه‌ای برای رسانه‌ای ایجاد کند.

مبنای دعوت باید قانون، مجوز، فعالیت واقعی رسانه، موضوع برنامه و تناسب حرفه‌ای خبرنگار با نشست باشد؛ نه میزان تعریف و تمجید یا شدت انتقاد.

کاش این تجربه به تمام دستگاه‌های دولتی تسری پیدا کند

اما یک مطالبه مهم‌تر نیز در این میان وجود دارد؛ کاش سایر ادارات، سازمان‌ها، شهرداری‌ها، شرکت‌های دولتی و دستگاه‌های اجرایی استان نیز از همین الگو استفاده کنند.

چه اشکالی دارد هر دستگاه اجرایی، یک بانک اطلاعاتی یا سامانه به‌روز از رسانه‌های دارای مجوز و خبرنگاران معرفی‌شده از سوی مدیران مسئول داشته باشد و دعوت‌های رسانه‌ای بر اساس یک سازوکار مشخص، شفاف و قابل دفاع انجام شود؟

این روش، هم کار روابط عمومی‌ها را آسان‌تر می‌کند، هم از دعوت‌های سلیقه‌ای جلوگیری خواهد کرد، هم امکان حضور افراد فاقد ارتباط واقعی با رسانه‌ها را کاهش می‌دهد و مهم‌تر از همه، حق رسانه‌های حرفه‌ای و خبرنگاران فعال را بهتر رعایت می‌کند.

حتی می‌توان این سامانه را در سطح استان به یک سامانه جامع تعامل دولت و رسانه تبدیل کرد؛ سامانه‌ای که در آن مشخصات رسانه‌های دارای مجوز، مدیرمسئول، سردبیر و خبرنگاران معرفی‌شده ثبت شده و دعوت به نشست‌ها، جلسات تخصصی، برنامه‌های خبری و مراسم‌های رسمی بر اساس موضوع و تخصص رسانه انجام شود.

البته چنین سامانه‌ای نباید به ابزار محدودسازی رسانه یا فیلتر کردن رسانه‌های منتقد تبدیل شود. برعکس، فلسفه اصلی آن باید شفافیت، عدالت، دسترسی برابر و حرفه‌ای‌سازی رابطه دولت و رسانه باشد؛ تجربه روز خبرنگار امسال نیز نشان داد که می‌توان در یک فرآیند منظم و سامانه‌محور، هم به ساماندهی دعوت‌ها پرداخت و هم از رسانه‌های منتقد و مخالف دعوت کرد.

بنابراین اگر تجربه امسال استانداری نقاط قوتی داشته است، باید آن را توسعه داد و اگر ایرادی دارد، باید با نقد حرفه‌ای اصلاحش کرد؛ نه اینکه اصل ایده را زیر سؤال برد.

ساماندهی، حذف خبرنگار نیست؛ بلکه احترام به خبرنگار حرفه‌ای است.

اگر واقعاً دغدغه ارتقای جایگاه خبرنگار و رسانه را داریم، باید از اقداماتی حمایت کنیم که رابطه میان دستگاه اجرایی و رسانه را از روابط سلیقه‌ای و فردمحور به سمت روابط شفاف، قانونمند و حرفه‌ای هدایت می‌کند.

و شاید روزی برسد که در تمام ادارات و سازمان‌های استان، برای دعوت از رسانه‌ها دیگر خبری از فهرست‌های شخصی، تماس‌های سلیقه‌ای و حضورهای تکراری نباشد؛ بلکه قانون، مجوز رسانه، تخصص خبرنگار و ضرورت موضوع، معیار دعوت باشد.

این نه محدودیت رسانه است و نه حذف خبرنگار؛ این، احترام به رسانه حرفه‌ای و گامی در مسیر شفافیت است.

شاهین محمودی

سردبیر پایگاه خبری تبریز سیاست